Kraków. Kto spoczywa w kryptach Wawelu

fot: Jakub Ochremiak

Kiedy Władysław Łokietek zbudował państwo polskie po dwu wiekach rozbicia dzielnicowego, ustanowił swoją stolicę w Krakowie. On też był pierwszym władcą, który spoczął w stołecznej katedrze, na Wawelu.

Dzieło Władysława Łokietka (†1333) kontynuował jego syn, Kazimierz Wielki (†1363). Taki przydomek dali mu potomni. I tylko jemu! Bardziej dyplomata niż wojownik, budował i umacniał, lecz nie zostawił potomka. Pochowano go obok ojca.
Królem obrano więc Jadwigę (†1399) z dynastii Andegaweńskiej, wydano ją za Jagiełłę (†1440), Litwina. Imię Władysław dano mu na chrzcie. Oboje spoczywają w nawie głównej katedry.
Ciała następcy zwycięzcy spod Grunwaldu nigdy nie odnaleziono. Sarkofag Władysława Warneńczyka (†1444) jest więc pusty, to grób symboliczny, cenotaf.
Kazimierz Jegiellończyk (†1492), pogromca Krzyżaków i mecenas kultury wraz z żoną, Elżbietą († 1505), spoczęli w Kaplicy Świętokrzyskiej. Ich starszy syn, Jan Olbracht (†1501) zmarł bezżennie i bezpotomnie – pochowano go w kaplicy Bożego Ciała. To ostatni z królów Polski pochowany we wnętrzu wawelskiej świątyni. Jego następca i młodszy brat Aleksander (†1506) zmarł w Wilnie i tam spoczywa w katedrze (jedyny grób polskiego króla w Wilnie).
Zygmunt Stary (†1548), najmłodszy z synów Kazimierza Jagiellończyka, wojownik i dobry gospodarz spoczął już w krypcie, w podziemiach katedry. Leży w towarzystwie zmarłego w dzieciństwie syna; pierwsza małżonka Barbara Zapolya († 1515) spoczywa w sąsiedniej Krypcie Zygmuntowskiej, królowa Bona († 1557) – w bazylice św. Mikołaja w rodzinnym Bari.
Zugmunt August (†1572) spoczął w krypcie Zygmuntowskiej, przygotowanej przez ojca dla członków rodziny. Leży bez żony – Barbarę Radziwiłłównę (†1550) pochowano w wileńskiej katedrze. W krypcie Zygmuntowskiej spoczywa też Anna Jagiellonka (†1596), obrana po śmierci brata królową (właściwie – królem) Polski i Wielką Księżna Litewską. Jej męża, Stefana Batorego (†1586) pochowano w odrębnej krypcie.
W kaplicy Wazów leżą dwaj z trzech królów z tej dynastii. Zygmunt III (†1572), król, który przeniósł stolicę do Warszawy, spoczywa tu wraz z drugą żoną Konstancją Austriaczką (†1631). Pogrzeb pary królewskiej odbył się na Wawelu w 1633 roku. Pierwszą małżonkę króla Zygmunta, Annę Austriaczkę (†1598) pochowano jeszcze w krypcie Zygmuntowskiej. Obok dziadka spoczywa Jan Kazimierz (†1672). Zmarł w Nevers we Francji, a jego ciało sprowadzono na Wawel cztery lata później. Jest tu też jego żona, Ludwika Maria Gonzaga (†1667). Władysław IV Waza (†1648) wraz z małżonką Cecylią Renatą z Habsburgów (†1644) i dwójką zmarłych przedwcześnie dzieci spoczywają w odrębnej krypcie.
Michał Korybut Wiśniowiecki (†1673) też znalazł miejsce w podziemiach. Wybrano go za zasługi ojca, Jeremiego (został pochowany na Świetym Krzyżu), rządził krótko i bez sukcesów. Spoczywa w krypcie św. Leonarda, wybudowanej w końcu XI wieku, najstarszej, romańskiej części wawelskiej katedry. W tym samym pomieszczeniu stoją sarkofagi zwycięzcy spod Wiednia, Jana III Sobieskiego (†1696) i jego żony Marysieńki (†1717).
August II Mocny (†1733) znalazł miejsce w krypcie Zygmuntowskiej. Augusta III Sasa († 1763) nie ma na Wawelu. Nie zajmował się Polską, zmarł w Dreźnie i tam spoczywa w pałacowym kościele. Powrócił za to do kraju król-wygnaniec, Stanisław Leszczyński (†1766). Pochowany został w kościele Notre-Dame w Nancy; jego grób zniszczono wraz z tymże kościołem w czasie Rewolucji Francuskiej. Urna z odnalezionymi prochami została umieszczona w krypcie Zygmuntowskiej dopiero w 1938 roku.

Od czasów Łokietka tylko trzech polskich władców nie spoczęło na Wawelu: obok Aleksandra Jagiellończyka i Augusta III Sasa brakuje tu Stanisława Augusta Poniatowskiego († 1798), który zmarł w Petersburgu, prawdopodobnie otruty. Jego ciało spoczywało do 1938 roku w tamtejszym kościele św. Katarzyny, następnie w rodzinnym Wołczynie na Polesiu (obecnie na Białorusi). Od 1995 roku domniemane prochy ostatniego króla Polski znajdują się w warszawskiej katedrze.

Do krypty Wieszczów, specjalnie przygotowanej na przyjęcie wielkich romantyków, jako pierwsze sprowadzono prochy Adama Mickiewicza (†1855). Poeta zmarł w Konstantynopolu, ale jego ciało przewieziono do Paryża i pochowano na cmentarzu des Champeaux w Montmorency. Gdy w roku 1890 jego prochy przeniesiono na Wawel, pogrzeb był wielką patriotyczną manifestacją.
Prochy Juliusza Słowackiego (†1849) próbowano sprowadzić na Wawel w 1909 roku; pochówkowi sprzeciwił się wtedy biskup krakowski, kardynał Jan Puzyna. Poeta spoczął na Wawelu dopiero w 1927 roku, na wyraźne polecenie Marszałka Piłsudskiego. W niszy za sarkofagiem umieszczono ziemię z krzemienieckiego grobu jego matki. Paryski grób Słowackiego na cmentarzu Montmartre stoi teraz pusty.
Ziemie z grobu Cypriana Kamila Norwida (†1883) złożono w wawelskiej krypcie w 110 rocznicę śmierci poety. Zmarł w przytułku dla ubogich i pochowany został w Paryżu, we wspólnym grobie na cmentarzu Montmorency.
W tym roku, w dwusetną rocznicę urodzin Fryderyka Chopina (†1849), w krypcie Wieszczów odsłonięto pamiątkową tablicę.

Prócz królów i wieszczów w wawelskich kryptach spoczywają wielcy wodzowie. Leży tu książe Józef Poniatowski (†1813), który walczył u boku Napoleona i zginął w nurtach Elstery w czasie bitwy pod Lipskiem. Jego prochy sprowadzono na Wawel i złożono w krypcie św. Leonarda już w 1817 roku. Rok później na Wawel przybyły prochy zmarłego w Szwajcarii Tadeusza Kościuszki (†1817). Miejsce ostatniego spoczynku znalazł także w najstarszej wawelskiej krypcie.
W 1993 roku miejsce obok nich znalazły prochy generała Władysława Sikorskiego (†1943), premiera rządu na uchodźstwie i naczelnego wodza, który zginął w katastrofie samolotu nad Gibraltarem. Po śmierci pochowano go na cmentarzu lotników polskich w Newark koło Nottingham. Ciało generała sprowadzono z Anglii w 1993. Spoczywa teraz w krypcie św. Leonarda.

Na Wawelu pochowano Marszałka Józefa Piłsudskiego (†1935). W uroczystościach wzięło udział ćwierć miliona osób, trzydzieści zagranicznych delegacji. Trumna z ciałem Marszałka stanęła obok ks. Józefa i Kościuszki w krypcie św. Leonarda. Serce Piłsudskiego złożono w mauzoleum na wileńskiej Rossie, razem z ciałem jego matki. Dwa lata później, na polecenie biskupa krakowskiego kardynała Sapiehy trumnę z ciałem Marszałka przeniesiono do specjalnie zaprojektowanej krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów. W jej przedsionku zostali pochowani Maria i Lech Kaczyńscy.

Warto wiedzieć
Katedra na Wawelu jest miejscem pochówku wszystkich krakowskich biskupów. Znajdują się tu relikwie patrona katedry, biskupa krakowskiego św. Stanisława ze Szczepanowa (†1079). Najstarszym zachowanym jest nagrobek biskupa Maura (†1118).