Koźmin Wielkopolski
Kirkut ukryty w odległym lasku

Większość macew wyrzeźbiono z piaskowca. Ale są również i pomniki z marmuru i z czarnego granitu. Mają kształt prostokąta z niewielkimi ozdobami i napisami, często po hebrajsku...
Podoba Ci się ten tekst? Powiedz o tym innym na Facebooku
lub na Google+
fot: Waldemar Rusek
Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
Obecny w Koźminie Wlkp. cmentarz żydowski (zwany kirkutem) jest jedną z największych i najlepiej zachowanych nekropolii wyznania mojżeszowego na terenie Wielkopolski.
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku
  • Koźmin Wielkopolski. Kirkut ukryty w odległym lasku

Pierwszą wzmianką w dokumentach Koźmina o starozakonnych jest zapis z roku 1419 w którym Żyd Daniel z Poznania występuje w roli świadka przy sprzedaży ziemi w okolicach miasta.

Inny zapis pochodzi z roku 1469. Według niego Żyd Jonasz z Poznania odstępuje dom Jakubowi z Koźmina. W XVII wieku Żydzi stanowili już 6,5 proc. ludności miasta. Gmina żydowska szybko się rozrastała i w latach 90. XVIII wieku jej członkowie stanowili już około 20 proc. ludności miasta. Żydzi zajmowali się handlem, finansami, pośrednictwem. Od roku 1838 zyskali prawo wyborcze i pierwszy Żyd Mojżesz Czapski wszedł do rady miasta.

Pierwsza nekropolia

Pierwszy cmentarz żydowski w Koźminie Wlkp. powstał pod koniec XVIII wieku wokół drewnianej synagogi. Ze względu na wzrost liczby ludności i zagrożenie epidemiologiczne gmina żydowska otrzymała od Kazimierza Nestora Sapiehy, właściciela Koźmina w latach 1772-91, ziemię pod nowy cmentarz, tu gdzie znajduje się obecnie. Cmentarz jest w lasku, który widać z miejscowości Orla. W roku 1872 zlikwidowano stary cmentarz z powodu budowy nowej, murowanej synagogi. Po ekshumacji resztki ludzkie pochowano w zbiorowej mogile na nowym cmentarzu.

Obecny cmentarz

Obecny w Koźminie Wlkp. cmentarz żydowski (zwany kirkutem) jest jedną z największych i najlepiej zachowanych nekropolii wyznania mojżeszowego na terenie Wielkopolski. Na cmentarzu znajduje się około 250 macew w dobrym stanie. A było ich około 600. Pochodzą one z początku XIX wieku i czasów późniejszych. Najstarsza jest z roku 1806. Ostatnia mogiła i jedyna która powstała po drugiej wojnie światowej jest z roku 1969. Pochowano w niej Nathana Mośkiewicza.

Tylko jedna polska inskrypcja

Kirkut z Koźmina ma kształt prostokąta o wymiarach około 80 x70 metrów, tj. około 0,55 ha. Zgodnie z tradycją żydowską grób jest nienaruszalny i nie może być używany do pochówku wielu osób. Dlatego w miarę rozwoju gminy, późniejsze nagrobki charakteryzują się większą zwartością. Większość macew wyrzeźbiono z piaskowca. Ale są również i pomniki z marmuru i z czarnego granitu. Mają kształt prostokąta z niewielkimi ozdobami i napisami, często po hebrajsku. Można spotkać symbole oznaczające marność życia jak złamany kwiat czy drzewo lub ułożone dłonie w geście błogosławieństwa. Dziwne jest, że Żydzi koźmińscy żyli w Polsce, a na nagrobkach mają łacińskie, hebrajskie i niemieckie napisy, a nie po polsku. Jest tylko jeden nagrobek z inskrypcją w języku polskim – ostatniego pochowanego tu Żyda. Przy cmentarzu zachowały się budynki pełniące kiedyś funkcje związane z pochówkiem. Obecnie są to prywatne zabudowania mieszkalne.

Warto wiedzieć

* Kirkut w miasteczku Koźmin Wielkopolski znajduje się niedaleko ulicy Wierzbowej. Aby tam trafić trzeba jechać ulicą Wierzbową o nawierzchni gruntowej z głębokimi koleinami. Do skrzyżowania. Stamtąd może 30 metrów zostało do bramy cmentarza.
* Kirkut położony jest w dość dużej odległości od Koźmina i szosy Koźmin Wlkp – Pleszew. W miejscowości Orla widać lasek w którym mieści się nekropolia. Długo określano lokalizację cmentarza w miejscowości Orla. Może i dlatego tak dobrze się zachował przed hitlerowcami i wandalami. Cmentarzem opiekują się od roku 1987 wychowankowie Ośrodka Szkolno -Wychowawczego z Borzęciczek. Razem z nauczycielami wykarczowali samosiejki i odtworzyli ścieżki.

Dodano: 1 grudnia 2018; Aktualizacja 10 grudnia 2018;

Zajrzyj na te strony:

Komentarze: brak

Dodaj komentarz
(Dozwolone typy plików: jpg, gif, png, maksymalny waga pliku: 4MB.)
(wymagany, niepublikowany)
Zobacz, gdzie to jest

Napiszmy razem przewodnik

Dlaczego otwarty? Bo jego pisanie nigdy się nie kończy... Bo może go pisać każdy, także Ty...

przyślij swój tekst i zdjęcia

Jak Wam się podoba?

Co Ci się podoba w Otwartym Przewodniku? Co denerwuje, drażni, przeszkadza? Jakie elementy rozwinąć, by było jeszcze ciekawiej?

Czekamy na Twoją opinię...
Wszystkie materiały zamieszczone na naszym portalu chronione są prawem autorskim. Możesz skopiować je na własny użytek.
Jeśli chcesz rozpowszechniać je dla zysku bez zgody redakcji i autora – szukaj adwokata!

Ta strona używa cookies. Można zmienić ich ustawienia w przeglądarce. Dowiedz się więcej o naszej Polityce Cookies

..

Zamknij

Zamknij