Odessa
Żegnaj caryco Katarzyno!

Napaść i wojna rozpętana 24 lutego 2022 roku spowodowała, po głosowaniu elektronicznym mieszkańców, podjęcie decyzji o usunięciu tego pomnika, jednego z symboli rosyjskiego panowania nad Ukrainą. Wyrok został właśnie wykonany.
fot: Cezary Rudziński
Odessa. Żegnaj caryco Katarzyno!
Pomnik Katarzyny II, chyba najwyższy w mieście, należał do najładniejszych, o ile lubi się realistyczną rzeźbę XIX-XX w.
  • Odessa. Żegnaj caryco Katarzyno!
  • Odessa. Żegnaj caryco Katarzyno!
  • Odessa. Żegnaj caryco Katarzyno!
  • Odessa. Żegnaj caryco Katarzyno!
  • Odessa. Żegnaj caryco Katarzyno!
  • Odessa. Żegnaj caryco Katarzyno!
Uwaga! Materiał został zamieszczony w naszym portalu już ponad rok temu.
A świat się zmienia… Niektóre informacje praktyczne mogą okazać się nieaktualne!

Pomnik Katarzyny II, chyba najwyższy w mieście, przynajmniej wśród kilkudziesięciu tamtejszych (są również m.in. Adama Mickiewicza i Ludwika Zamenhofa), licząc także rzeźby uliczne, jakie znam, należał do najładniejszych, o ile lubi się realistyczną rzeźbę XIX-XX w. Kamień węgielny pod ten pomnik położono w setną rocznicę dekretu carycy o budowie miasta i portu, 2 września (22 sierpnia wg. ówczesnego kalendarza) 1894 roku. Pomnik, według projektu ukraińskiego architekta Jurija Dmytrenko, wykonał (modele) profesor Sankt-Petersburskiej Akademii Sztuki, rzeźbiarz Mychajło Popow. Pracowali przy nich również rzeźbiarze Borys Eduards i Leopold Mentsione.

Caryca z kochankami

Na szczycie granitowej kolumny stanęła duża postać carycy wskazującej lewą ręką miejsce, w którym ma powstać miasto i port, a w prawej trzymająca tekst dekretu. U jej stóp znalazł się sztandar dowódcy i obrońcy zdobytej twierdzy Hadżibej. A na cokole u stóp kolumny brązowe postacie czterech głównych realizatorów polecenia władczyni. „Od frontu” feldmarszałka i głównodowodzącego armią południową, księcia Grigorija Potiomkina-Taurydzkiego (1739-91), jednego z kochanków Katarzyny II.

Z lewej strony innego z jej kochanków, generała-gubernatora „Kraju Noworosyjskiego”, hrabiego Płatona Zubowa (1767-1822). Z prawej dowódcy szturmu na twierdzę Hadżibej, wiceadmirała Josifa Deribasa. Warto o nim napisać nieco więcej. Ten Hiszpan urodził się we Włoszech jako Giuseppe de Ribas. Jego pełne hiszpańskie imiona i nazwiska brzmiały: Jose Pasqual Domingo de Ribas y Boyons (1749-1800). W służbie rosyjskiej doszedł do stopnia wiceadmirała, używał zruszczonego imienia i nazwiska Josif (Osip) Deribas, od którego główną ulicę miasta nazwano Deribasowską. I jest nią nadal.

Pierwszy demontaż

A Hiszpan, poza ważnym miejscem na pomniku carycy, której służył, ma jeszcze drugi, niewielki, na początku ulicy nazwanej od jego nazwiska. „Od tyłu” na pomniku znalazła się rzeźba Franza de Volana (François Sainte de Wollant, 1752-1818), flamandzkiego inżyniera i rosyjskiego pułkownika oraz budowniczego portu w Odessie. Pomnik ten odsłonięto 6 maja 1900 roku, w stuletnią rocznicę śmierci jednego z najwybitniejszych rosyjskich dowódców w służbie Katarzyny II, a zarazem zbrodniarza wojennego (bo to on był odpowiedzialny, za „rzeź Pragi”, prawobrzeżnej części Warszawy w 1794 roku), feldmarszałka i generalissimusa Aleksandra Suworowa (1729-1800).

Po bolszewickim puczu 1917 roku nazywanym Wielką Socjalistyczną Rewolucją Październikową, podczas komunistycznego pierwszomajowego „subotnika” w 1920 roku, pomnik ten usunięto. Rzeźby trafiły do Muzeum Historii Miasta. W 2007 roku „odesity”, jak nazywani są mieszkańcy Odessy, postanowili ten pomnik odbudować, zmieniając jego nazwę na „Pomnik Założycieli Miasta Odessa”. Stanął w poprzednim miejscu, na placu Katerińskim (Św. Katarzyny), którą upamiętnia płaskorzeźba na ścianie jednego z budynków. Odbudowa nastąpiła za zgodą rady miejskiej.

Czy tym razem na zawsze?

Za środki mieszkańców, przede wszystkim głównych inicjatorów tego pomysłu, rodziny Rusłana Tarpana i Oksany Szyszowskiej oraz z błogosławieństwem metropolity odeskiego i izmajłowskiego Agafangeła w ciągu kilku miesięcy architekci: W.Ł. Głazyrin i W.W. Griszenko oraz rzeźbiarze: O. Czernoiwanow i N. Ołejnyk wykonali zlecone im zadanie (trzeba było m.in. wymienić głowę carycy) i odnowiony pomnik odsłonięto 27 października 2007 roku. Ale po pierwszej agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w 2014 roku zaczął on „uwierać” mieszkańców.

Kolejna napaść i wojna rozpętana 24 lutego 2022 roku spowodowała, po głosowaniu elektronicznym mieszkańców, podjęcie decyzji o usunięciu tego pomnika, jednego z symboli rosyjskiego panowania nad Ukrainą. Wyrok został właśnie wykonany. Odesity mogli nareszcie swobodnie powiedzieć: До побачення царице! Żegnaj caryco! Miejmy nadzieję, że tym razem na zawsze. Ponieważ to ukraińskie pożegnanie znaczy równocześnie „Do widzenia”, warto dodać: в музеї – w muzeum. Bo jednak rzeźby tego pomnika są dziełami sztuki, trafiły więc do jego zasobów. Czy i kiedy będą eksponowane, na razie nie wiadomo.

Czytaj dalej - strony: 1 2
Dodano: 7 stycznia 2023; Aktualizacja 23 stycznia 2023;
 
Dodaj komentarz
(Dozwolone typy plików: jpg, gif, png, maksymalny waga pliku: 4MB.)
(wymagany, niepublikowany)
Wszystkie materiały zamieszczone na naszym portalu chronione są prawem autorskim. Możesz skopiować je na własny użytek.
Jeśli chcesz rozpowszechniać je dla zysku bez zgody redakcji i autora – szukaj adwokata!
Zamknij