Spinalonga
Wyspa trędowatych, wyspa wstydu
Wyspa Spinalonga położona jest u północnego wybrzeża Krety, w zatoce Mirabello. Jej nazwa grecka znaczy „długi cierń”.
Można się na nią dostać łodzią w niespełna pół godziny. Tak właśnie przybywały na wyspę osoby chore na trąd i towary – jedzenie i materiały codziennego użytku, dostarczane chorym przez rodziny, chłopów i kupców. Było to jedyne zabezpieczenie, aby chorzy mogli w tych warunkach przeżyć. W latach 1903-57 wysiadło na wyspie grubo ponad 2 tys. osób. Byli dorośli i dzieci. Ich tragiczny los – do czasu wynalezienia lekarstw na tę chorobę i wybudowania szpitala – był przesądzony.
Wyspa zabudowana jest pozostałościami weneckiej twierdzy: cysterny, z której deszczówka wywożona była do Wenecji, bramami i domostwami. Było ciasno, chorzy kleili swoje domki z kuchnią i piecem na wypiek chleba. Wyspa pozbawiona jest plaży, zabudowania w całości. Niemal pozbawiona zieleni. Sucha i kamienista. Trudno było tutaj cokolwiek wyhodować. Chorzy hodowali kury – teraz nie ma po nich śladu.
Póki nie znaleziono lekarstwa
W wyspiarskiej aptece brakowało wszystkiego, począwszy od bandaży po zwykłe leki. Dostępne były aspiryna, jod, kwas borowy i laudanum (nalewka z opium), olej czalmugrowy (chalmoogra) czy pokrzyk wilcza jagoda (belladonna). Chorzy sami opatrywali sobie rany, tracili bowiem części kończyn – palce, całe dłonie czy stopy, ślepli. Tak sobie radzili do czasu, gdy pojawiły się leki na trąd. Dzięki nim trąd jest w pełni uleczalny. Teraz stosuje się terapię wielolekową, antybiotyczną: ryfampicynę, dapson i klofazyminę, przyjmowane jednocześnie. W 1873 r. norweski naukowiec Gerhard Armauer Hansen odkrył prątki Mycobacterium leprae bakterię wywołującą trąd, atakującą skórę, nerwy obwodowe, powierzchnię błony śluzowej górnych dróg oddechowych i oczu. Po tym odkryciu i wynalezieniu leków trąd jest uleczalny, a chorych na trąd nazywa się hansenami.
Skuteczne leki na chorobę Hansena wynaleziono dopiero w latach 40. XX wieku. Jednym z nich jest „diasone” – lek z grupy sulfonów, o działaniu przeciwbakteryjnym. Do chorych na Spinalondze trafił w 1948 r.
Z doświadczeń
Jedną ze znaczących postaci, pacjentów na Spinalondze był Epaminondas Remoudakis (1914-78), zwany Nondas, który wraz z siostrą Marią został przewieziony z Aten do leprozorium na Spinalondze w 1936 r. Przez kilka lat oboje ukrywali się zmieniając mieszkania, unikając donosów. W swoim dzienniku Nondas zanotował: „Szedłem górną drogą, prowadzącą z północy na południe, przecinającą obszar mieszkalny. W milczeniu mijałem tłumy chorych. Im dalej szedłem, tym niżej spuszczałem głowę w rozpaczy”. Kraina umarłych za życia.
Epaminondas Remoudakis jest jednym z niewielu pacjentów znanych z nazwiska i imienia. W izolacji przeżył 41 lat, z czego na Spinalondze 21. Zmarł w ateńskim szpitalu Agia Varvara.
Kolonia na Spinalondze została zamknięta w 1957 r.
* * *
Przytoczę cytat z Księgi Kapłańskiej 13, Biblii Paulinów 45-46 (za pracą Małgorzaty Gołoty „Spinalonga. Wyspa trędowatych”):
„Człowiek dotknięty trądem będzie nosił podarte ubranie, włosy będzie miał w nieładzie, zasłoni sobie brodę. Przez cały czas trwania tej choroby będzie nieczysty. Będzie mieszkał sam, za obozem.”
Dodaj komentarz