Ryga
Architektoniczny ewenement
Po raz pierwszy miałem możliwość zwiedzenia wnętrz Domu Czarnogłowych. Od częściowo zachowanych piwnic, w których znajduje się m.in. ekspozycja średniowiecznej broni, beczek na wino, pomieszczenia wag i dawnych towarów, a także rzeźb rycerza z mieczem, lwów i antycznej bogini. Ponadto starych mebli z lichtarzami i naczyń stołowych, fragmentów ocalałych kamiennych dekoracji gmachu. Następnie na parterze i piętrach. Robię prawie 60 zdjęć wnętrz oraz wielu detali w nich: starych mebli, obrazów, rzeźb, kaflowych pieców oraz różnych przedmiotów, m.in. pięknie zdobionych pucharów, złoconych starych naczyń itp. wystawionych w gablotach.
Na placu przed Domem Czarnogłowych stoi posąg z 1897 r., przedstawiający Rolanda – bohatera średniowiecznego eposu rycerskiego. Pomnik ten również odrestaurowano w 1999 r.
„Trzej Bracia”
Innym szczególnie interesującym fragmentem tutejszej starówki jest zespół trzech średniowiecznych domów z różnych lat przy ulicy Mazã Pils, nazwanych „Trzej Bracia” (łot. Trīs brãli), niejako w nawiązaniu do podobnego, „Trzech Sióstr” w estońskiej stolicy Tallinie. Najstarszy z nich zbudowany został w XV wieku w stylu późnego gotyku. Jest najstarszym zachowanym budynkiem mieszkalnym w Rydze. Środkowy „Brat” wzniesiony został w 1646 roku w stylu charakterystycznym dla XVII wiecznej Rygi. Najmłodszym z „Braci” jest wąski budynek też z XVII wieku, zbudowany jako kamienica czynszowa. Obecnie mieści się w nich Muzeum Architektury Łotwy.
Ryska secesja
To, co dotychczas napisałem o oglądanych w Rydze zabytkowych budowlach, stanowi tylko fragment zalecanych tu do poznawania. Na oficjalnej liście znajduje się ich blisko 50. Nie tylko budowli, ale również pomników i ważniejszych miejsc. W tym 24 świątynie. Z jednym wyjątkiem – synagogi, wszystkie chrześcijańskie: katolickie, protestanckie i prawosławne. Mam jednak wątpliwości, czy wszystkie zasługują rzeczywiście na zwiedzanie, zwłaszcza gdy dysponuje się ograniczonym czasem. Lista ta zawiera ponadto, moim zdaniem, poważne przeoczenie.
Jako miejsce, w którym warto zobaczyć wspaniałe przykłady ryskiej architektury secesyjnej, uwzględnia i poleca tylko jedną ulicę: Albertu. Rzeczywiście jest na niej sporo pięknych budynków, ale przecież równie ciekawe stoją przy odchodzącej od niej ul. Strelneiku, m.in. nr. 4a), czy Antonijas, Audeju (nr 7 i 9), Teatra (9), Valnu (2), Smilsu (2 i 8), Terbatas (15/17), Brīvības (47), Elizabetes (10a i 10b), czy Vīlandes (10). W Rydze zachowało się podobno ponad 800 zabytków architektury secesyjnej. Nie mam pojęcia, co uwzględniono w tej liczbie, bo jeżeli chodzi o budynki, jest to raczej niemożliwe.
Secesja ryska różni się jednak dosyć znacznie od najpowszechniejszej europejskiej. Wywodzi się bowiem z łotewskiego romantyzmu, wiąże z narodowymi wartościami duchowymi. Wybitni projektanci łotewscy tamtego okresu: Eižens Laube i Jānis Frīdrihs Baumanis uważani są za pionierów kultury narodowej.
Jako ciekawostkę dodam, że jednym z twórców zachowanych tutejszych wspaniałych budynków secesyjnych był arch. Michaił Osipowicz Eisenstein (1867-1921), ojciec późniejszego sławnego radzieckiego reżysera filmowego, Siergieja Eisensteina (1898-1948), twórcy „Pancernika Potiomkina”. Nazywany jest nawet „Gaudim z Rygi”. Pozostały po nim wspaniałe dekoracje kamienic, słynne wielkie głowy i twarze, popiersia kobiet, pawie, a także ustawione przed budynkami sfinksy z głowami i odsłoniętymi piersiami kobiet.
Bogactwo dekoracji
Różnorodność dekoracji spotykana w ryskiej secesji jest wręcz oszołamiająca. Przeważnie 4-5 kondygnacyjne fasady domów pokryte są stylizowanymi motywami roślinnymi i kwiatowymi, Słońca symbolizującego rozkwit nowego życia, a także mnóstwem postaci, także mitologicznych. Atlasa podtrzymującego globus, Ateny, Asklepiosa, Hermesa, Moiry Atropos – bogini losu oraz wielu innych. Często pawi, maszkaronów, głów Meduzy, figur orłów i lwów, także skrzydlatych, istot hybrydowych, ale również wzorami geometrycznymi. Można to oglądać godzinami, zwłaszcza, że ogromna większość tych budynków jest wspaniale utrzymana. Niektóre wyglądają jak gdyby mistrzowie dopiero zakończyli przy nich pracę.
Teraz, w zimie 2026 roku, nawet gdy niektóre fragmenty dekoracji pokrywa śnieg, nadal one zachwycają. Łącznie np. z takimi detalami, jak brama do kamienicy w kształcie… dziurki do klucza. Dla miłośników architektury secesyjnej, Ryga powinna stać się obowiązkowym celem. Takiej różnorodności zdobnictwa w jednym, a przynajmniej nieodległych miejscach, nie zobaczą nigdzie indziej w Europie.
Dodaj komentarz