Moskwa
Chram Zbawiciela – pierwszy w Rosji
A świat się zmienia… Niektóre informacje praktyczne mogą okazać się nieaktualne!
Pierwsza świątynia nie postała długo
Budowa rozpoczęta faktycznie dopiero w 1839 roku, trwała aż 44 lata i kosztowała ogromną wówczas kwotę 15 milionów rubli. Ściany wewnętrzne świątyni malowidłami pokrywali tak znakomici malarze rosyjscy, jak Wasilij Surikow, Iwan Kramskoj, Wasilij Wiereszczagin i inni z Imperatorskiej Akademii Sztuki. W 1880 roku sobór otrzymał na utrzymanie dużą stałą państwową dotację w kwocie 66.850 rubli rocznie. Uroczyście poświęcono go 26 maja 1883 roku. Kroniki odnotowały, że oprócz wydarzeń religijnych, w świątyni tej odbyło się m.in. prawykonanie sławnej Uwertury „Rok1812” Piotra Czajkowskiego. A soborowy chór był jednym z najlepszych w Moskwie. Uroczyście obchodzono też w niej carskie koronacje, święta państwowe, jubileusze cerkiewne i świeckie itp. Przejęcie w listopadzie 1917 roku władzy w kraju przez bolszewików zmieniło sytuację. Od 1 stycznia 1918 roku wstrzymano dotowanie soboru z kasy państwowej. 5 czerwca 1931 roku biuro polityczne partii bolszewickiej podjęło decyzję o zburzeniu go w ramach planu rekonstrukcji Moskwy.
13 lipca tegoż roku odpowiednią decyzję w tej sprawie podjęła formalna władza: Centralny Komitet Wykonawczy. Przystąpiono do rozbiórki świątyni, szła ona jednak niemrawo. 5 grudnia 1931 roku wysadzono więc ją dwoma wybuchami. Ale samo usuwanie ruin zajęło kolejne półtora roku. Część zdemontowanych dzieł sztuki przeniesiono do Dońskiego Monastyru, w którym utworzono muzeum architektury. W 1937 roku na miejscu soboru Zbawiciela rozpoczęto budowę gigantycznego Pałacu Rad. Jak miał wyglądać, wiadomo z zachowanych projektów oraz… wydanych wówczas znaczków pocztowych. Ale do wybuchu wojny z Niemcami zdołano wykonać niewiele prac. Zgromadzone do montażu stalowe konstrukcje przerobiono wówczas na zapory przeciwczołgowe broniące Moskwy.
Odbudowa od podstaw
Po wojnie były pilniejsze sprawy. W rezultacie w 1960 roku pojawił się na tym miejscu otwarty basen pływacki ?Moskwa?. Przetrwał do 1994 roku. Klątwa przeoryszy spełniła się po raz kolejny… Do idei odbudowy, a ściślej budowy od podstaw repliki soboru, wrócono w 1988 roku. Zaś do wznoszenia jej według projektu grupy architektów pod kierownictwem M. Posochina i A. Denisowa – w 1995 roku. Środki pochodziły z darowizn, m.in. banków i instytucji oraz ze stołecznej kasy. Dolną część świątyni, Chram Spaso- Preobrażeński (Przemienienia Pańskiego) poświecił 6 sierpnia 1996 roku patriarcha Aleksij II. Część górną otwarto 31 grudnia 1999 roku dla zwiedzających.
W nocy z 6 na 7 stycznia 2000 roku patriarcha Moskwy i Całej Rusi Aleksij II w towarzystwie innych duchownych odprawił w niej po raz pierwszy liturgię Bożonarodzeniową transmitowaną przez telewizję. Oglądałem ją, była ogromnym wydarzeniem z udziałem prezydenta Rosji i innych osobistości. Oficjalne sobór poświęcono dopiero 19 sierpnia 2000 roku. Od tej pory odbywają się w nim nie tylko msze i modły, ale także ważne wydarzenia cerkiewne: sobory arcybiskupie, kanonizacje świętych, msze żałobne za wybitne osoby, m.in. patriarchę Aleksja II, prezydenta Rosji Borysa Jelcyna, światowej sławy wiolonczelisty Mścisława Rostropowicza i innych. Tu miał miejsce wybór i intronizacja nowego patriarchy Cyryla. Wystawiane są wielkie i ważne dla prawosławia relikwie.
Jest co oglądać
W odróżnieniu od starego soboru, zewnętrzne ściany i wieże nowego wyłożone są nie piaskowcem lecz białym marmurem. Liczne zewnętrzne płaskorzeźby i kompozycje figuralne początkowo wykonano z polimerów, ale w 2010 roku wymieniono je na odlewy brązowe. Pod świątynią znajduje się dwupoziomowy parking na ponad 300 samochodów. Jest też w tym zespole sala konferencyjna i inne pomieszczenia użytkowe. Na dolnym poziomie, z wejściami od strony rzeki lub schodami od ulicy Wołchonki, stoi pomnik cara, a zarazem prawosławnego świętego, Mikołaja II z dwoma ogromnymi lwami. Górną, podstawową część soboru, otacza wyłożony kamiennymi płytami plac. Od strony południowej stoi niewielka kaplica w tym samym stylu, z wieżą zakończoną złoconą kopułą.
Od wschodu, z poziomu placu, przerzucono nad rzeką Moskwą stalowy most dla pieszych na Zamoskworzecze. Z placu otaczającego sobór i z mostu roztacza się rozległa panorama Moskwy oraz widok na rzekę i świetnie widoczny w całej okazałości Kreml. Wejście do wnętrza soboru wymaga poddania się kontroli antyterrorystycznej. Torby i plecaki należy zostawić w przechowalni. Fotografowanie jest absolutnie wykluczone. A byłoby co fotografować, gdyż setki metrów kwadratowych ścian, kolumn i stropów pokrytych jest malowidłami. Wart uwiecznienia jest również ikonostas, ikony oraz wiele detali wnętrza.
Dodaj komentarz