Poczdam
Czy ktoś widział jednorożca?
Czy ktoś widział jednorożca? Bazyliszka, lewiatana czy kota Behemota, gryfa, syrenę, smoka i rozmaite morskie stwory i węże? Nie. A jednak te efemeryczne istoty funkcjonują w ludzkiej wyobraźni, w legendach, w opisach z dalekich podróży, są rzeźbione, malowane na płótnie…
Tworzą swoistą, swoją własną, niepowtarzalną mitologię. Mają magiczny charakter, nadany im przez ludzi, charakter, który zmienia istotę ich pochodzenia i zachowania w różnych okresach opowieści o nich.
Taki jednorożec dla przykładu funkcjonuje od czterech tysięcy lat i wywodzi się z azjatyckiej Persji. Wówczas przypisywano mu dzikość, okrucieństwo, ryk budzący strach, wrogość wobec ludzi, których na spotkaniu przeszywał swoim rogiem i pożerał. Jednorożec przedstawiany jest jako biały koń, z ogonem jelenia i nogami słonia. Jego niepowtarzalnym atutem jest prosty, kręcony spiralnie róg wyrastający wprost z czoła jak u narwala.
W miarę upływu wieków jednorożec złagodniał pod wpływem – no właśnie. Nadal dziki i zajadły stawał się potulny, gdy spotkał niewinną dziewicę. Takie opowieści narodziły się w późnym średniowieczu. Mawiano, że aby pojmać jednorożca wystarczyło wysłać w miejsce jego przebywania pannę dziewicę, a on przychodząc do niej, kładł się na jej łonie, w fałdach sukni i zasypiał. Wtedy można go było pojmać. Takie wyobrażenia znalazły odbicie w szerokiej gamie przedstawień ikonograficznych, iluzyjnych, wyimaginowanych – na obrazach i gobelinach, flandryjskich tapiseriach.
To wówczas narodził się motyw jednorożca jako czułego kochanka, którego miłość czyni bezbronnym. Oddaje się dziewicy z pokorą, wdziękiem i ufnością. Te przedstawienia są niezwykle intymne wręcz zmysłowe. Jednorożec jest wrażliwy na muzykę, na dźwięk i wydaje się, że gdy patrzymy na te przedstawienia słyszymy melodię. Miłosny motyw, który w tradycji chrześcijańskiej przenosi się na symbolikę religijną – maryjną. Jednorożec pojawia się szczególnie w ikonografii Zwiastowania z wyobrażeniem Chrystusa. Tu jednorożec porównywany był do Jezusa. Na jednym z dwuczęściowych obrazów biblijny Adam spotyka Boga, który powyżej wyjmuje z żebra śpiącego Adama Ewę. A oto Maryja w ogrodzie rajskim pełnym kwiatów i poziomek. Zrywa je każdego roku, jako owoc pojawiający się plennie i corocznie. Przedstawienia łączą symbolikę świecką i świętą, w której obok Maryji i jednorożca pojawiają się inne zwierzęta – pies, lew, jeleń, a wśród roślin irysy i lilie.
Warto wiedzieć
Wystawa z jednorożcem w roli głównej w poczdamskim Muzeum Barberini wypełniona jest rozmaitymi obiektami. Są tu obrazy wypełnione zwierzęcą menażerią, a na jednym z nich z martwą naturą pojawia się słynny róg jednorożca, rzeźby, metaloplastyka, a w centrum uwagi naturalnej wielkości leżący jednorożec, do którego może warto by się przytulić. Najstarszym obiektem jest gliniana tabliczka z wyrytym wizerunkiem jednorożca. Pochodzi z drugiego tysiąclecia p.n.e.
Dodaj komentarz