Pilsrundāle
Rundāle – najpiękniejszy pałac na Łotwie
Barokowo-rokokowy pałac Rundāle w Semigalii (Zemgale) na południu Łotwy jest architektonicznym cackiem. Znajduje się w miejscowości Pilsrundāle, niedaleko Bowska (łot. Bauska).
Otoczony jest rozległym ogrodem francuskim, uważanym za najznakomitszy historyczny park w krajach nadbałtyckich.
Pałac był dziełem sławnego włoskiego architekta Francesco Rastrellego (1697-1771), w służbie carów rosyjskich. Był on również autorem projektów Pałacu Zimowego w Petersburgu, przebudowy Pałacu Katarzyny w Carskim Siole, Pałacu Maryńskiego i cerkwi św. Andrzeja w Kijowie, pałacu w Jełgawie (Jelgava) w Kurlandii oraz innych znakomitych budowli, w większości zachowanych do naszych czasów.
Siedziba faworyta carycy
Dzieje tego miejsca na rozległej równinie nad niewielką rzeczką Islicą (Īslīce) na pograniczu z Litwą sięgają roku 1457. Nazwa Rundale (niem. Ruhental) po raz pierwszy w dokumentach pisanych wymieniona została jednak dopiero w 1505 roku, gdy dobra te znalazły się we władaniu rodu Grotthusów. To oni zbudowali na brzegu rzeczki niewielki zameczek w odległości 200 m od obecnego pałacu.
W roku 1736 r. rozpoczęła się budowa letniej rezydencji dla księcia Kurlandii i Semigalii Ernsta Johanna Birona (1690-1772). Był on faworytem rosyjskiej carycy Anny Joannownej (panowała w latach 1730-1740, była wdową po Fryderyku Wilhelmie Kettlerze (1672-1711), księciu Kurlandii i Semigalii oraz lenniku Rzeczypospolitej Obojga Narodów), której doradcą politycznym był Ernst Jorann Biron. Wówczas jeszcze jako von Bühren, gdyż nowe nazwisko i herb francuskich książąt Bironów przyjął dopiero jako wszechwładny kochanek oraz wysoki urzędnik carycy.
Dzieło włoskiego architekta
Jako ciekawostkę wspomnę, że po śmierci ostatniego z rodu Kettlerów w 1737 r., jako kandydata na nowego księcia Kurlandii i Semigalii oraz lennika RP wskazał Birona polski król August III Sas. Francesco Rastrelli, jako przyszły projektant i budowniczy pałacu Rundāle, pojawił się w Pisrundāle w roku 1735. Równocześnie budował on główną rezydencję carycy Anny Joannownej – Pałac Zimowy w Petersburgu. Na miejscu zastał fatalne warunki. Brak materiałów budowlanych, ludzi do pracy oraz dróg. Polecił więc zburzyć stary zamek aby wykorzystać kamienie, cegły i inne materiały budowlane.
W miejscowych złożach wysokiej jakości gliny polecił zbudować 12 pieców do wypalania cegieł oraz piece do wypalania wapna. Pod koniec roku na budowie pracowało już ponad tysiąc ludzi. Zatrudniono nawet żołnierzy armii rosyjskiej. Z zachowanych notatek Rastrellego wiadomo, że aby przewieźć 3 miliony cegieł, 600 m sześc. żwiru, 16 tys. beczek wapna, 12 tys. bierwion, 15 tys. desek i 155 m sześc. drewna, codziennie potrzebne były 433 podwody. Zakres prac był podobno jeszcze większy.
Na wzór pałacu w Wersalu
Architekt narysował projekt pałacu (osiem jego arkuszy zachowało się i znajdują się obecnie w wiedeńskiej Albertinie). Oparł się na idei pałacu w Wersalu. Zlokalizował pałac Rundāle na dwukilometrowej osi symetrii rozpoczynającej się od podjazdu pod gmach, a kończącej na głównej alei parku. Nad bramą wjazdową zaprojektował wysoką, trzypoziomową basztę. Niewiele jednak brakowało, by pałac ten w ogóle nie został dokończony. Od 1738 r. Rastrelli musiał bowiem równocześnie realizować nowy pomysł zleceniodawcy: budowę w stołecznej Mitawie (Jełgawie) nowego dla niego pałacu.
Trzeba było przerzucić tam m.in. zdobione kobaltem piece wykonane przez rosyjskich rzemieślników pod kierownictwem mistrza Iwana Uszakowa, przeznaczone dla Rundāle malarskie plafony sufitów, żeliwne ozdoby fasad, czy zlikwidować niedokończoną kaplicę, a ołtarz również przewieźć do „ważniejszego” pałacu. Wkrótce zresztą nad obiema budowami zawisła poważniejsza groźba, która spowodowała, że prace przerwano na… 24 lata.
Zamiast pałacu zsyłka na Syberię
Po śmierci carycy Anny jej wszechpotężny protegowany nie tylko został odsunięty od władzy, ale nawet początkowo skazany na karę śmierci. Zamieniono ją jednak na dożywotnią zsyłkę najpierw na Syberię, następnie w Jarosławlu (Jarosławiu nad górną Wołgą). Spędził na niej całe 21 lata rządów carycy Jelizawiety Pietrowny (Elżbieta, córka Piotra I, na tronie w latach 1741-62). Wolność i tytuły zwrócił mu dopiero krótko panujący car Iwan III. Zaś rządy w Kurlandii caryca Katarzyna II (na tronie w latach 1762-96). Co zresztą spowodowało liczne konflikty księcia z kurlandzką szlachtą, zakończone włączeniem Kurlandii i Semigalii do imperium rosyjskiego po rozbiorach Polski. W roku 1763 Ernest Johann Biron wrócił do Mitawy, rozpoczął się drugi etap budowy pałacu Rundāle.
Dodaj komentarz