Polska
Kapliczki, przydrożne krzyże i figury

Kapliczki są symbolem przynależności wyznaniowej, zaufania do mocy osób uznanych za święte oraz świadectwem przywiązania do tradycji. Ich zadaniem jest wyznaczanie obszaru, w którym człowiek czuje się bezpiecznie.
fot: Adam Maruszak
Polska. Kapliczki, przydrożne krzyże i figury
Kapliczka nie ogranicza obszaru, tylko zasięg zjawisk niepożądanych przez człowieka. Ma zmniejszyć działanie złych mocy, ma wyznaczać obszar bezpieczny. Ma chronić przed piorunami, gradobiciem, przed zabłądzeniem w lesie, przed nieszczęściami mogącymi zaskoczyć człowieka w drodze czy też chronić przed utopcami, wciągającymi wędrowców do bagien...
Uwaga! Materiał został zamieszczony w naszym portalu już ponad rok temu.
A świat się zmienia… Niektóre informacje praktyczne mogą okazać się nieaktualne!

Kapliczki przybierają przeróżne formy

Od małych, prostych, drewnianych skrzyneczek po murowane, niewielkich wymiarów świątynie np.:
1. Skrzyneczka drewniana z charakterystycznym daszkiem. Czasem zamykana drzwiczkami z szybką. Skrzyneczka miała chronić przed opadami atmosferycznymi umieszczoną tam rzeźbę lub obraz. Zarówno rzeźba, jak i obraz miały charakter religijny. Rzeźby przedstawiały świętych (np.: św. Nepomucen przy rzekach lub mostach jako patron przepraw przez wodę, św. Krzysztof przy drodze jako patron podróżujących, św. Antoni przy gościńcu, jako patron prac w polu i rzeczy zagubionych, św. Barbara, jako patron chłopów i robotników), natomiast obrazy najczęściej przedstawiały sceny z Matką Boską. Podobizna Matki Boskiej miała chronić od wszelkiego zła.
2. Mały domek, ustawiony na ziemi, w którym mieszka Matka Boska, Jezus frasobliwy lub Święty.
3. Miniaturowe świątynie na wzór kościołów (z wieżyczkami, ozdobnymi szczytami i bogatym detalem architektonicznym) z mensą ołtarzową wewnątrz.
4. Kapliczka na kolumnie (drewnianej, murowanej lub kamiennej) z postacią Matki Boskiej lub innej osoby świętej.
5. Drewniana kolumna z wydrążoną niszą na postać świętego lub na obraz Matki Boskiej.
6. Ozdobna, murowana kaplica grobowa (przylegająca do kościoła, wolnostojąca lub na cmentarzu).
Kapliczki w okresie wiosennym i letnim ozdabiano zielem lub zebranymi z pół i łąk kolorowymi kwiatami. Obecnie kapliczki przystraja się (mai się) przy użyciu kwiatów z tworzyw sztucznych.  Rozmiary kapliczek oraz ich dekoracja mówiły o zamożności mieszkańców (oni najczęściej byli fundatorami i wykonawcami kapliczki). Zamożni ludzie zaczęli budować sobie kaplice grobowe (przykościelne, cmentarne oraz wolnostojące) w celu pokazania swojego statusu majątkowego i pozycji społecznej. W naszym krajobrazie równie często jak kapliczki można spotkać krzyże oraz figury. Moim zdaniem spełniają one podobną rolę, jak kapliczki. Krzyże były dość często otoczone płotkiem z przedogródkiem.

Funkcje kapliczek i krzyży przydrożnych:

1. Ochrona przed nieszczęściem w otwartym terenie. Kiedy ludzie udają się w podróż przechodzą z rejonu oswojonego, przyjaznego (dom, zagroda, sad za domem, pole koło domu) do sfery nieznanej, pełnej niespodzianek i zjawisk wzbudzających lęk. Aby zmniejszyć niepewność kroków oraz ujarzmić strach przed nieznanym, rozglądają się czy w pobliżu nie ma znaku, który jest rozpoznawalny i akceptowany. Takim znakiem może być kapliczka, krzyż lub figura.
2. Zapobieganie zarazie oraz ostrzeganie przybywających do miasta lub wsi przed panującą epidemią. Ostrzeżenie to Karawaka ? krzyż drewniany z dwoma ramionami. Miał chronić przed zarazą (morowym powietrzem). Nazwa pochodzi od miejscowości Caravaca, w Hiszpanii, gdzie po raz pierwszy postawiono krzyż z dwoma ramionami. Kiedy pojawił się krzyż ostrzegający podróżnych przed zarazą, mieszkańcy przestali umierać. Wieść o cudownej mocy krzyża szybko rozeszła się po całej Europie. Do Polski trafiła wraz z pielgrzymami wracającymi do domu z Santiago de Compostela. W niektórych regionach Polski uważano, że krzyż z drzewa ściętego w nocy i zrobiony przed świtem ma moc powstrzymujący zarazę.

Czytaj dalej - strony: 1 2 3

Poczytaj więcej o okolicy:

Komentarze: 1

    sax, 16 czerwca 2014 @ 14:39

    Świetny artkuł

Dodaj komentarz
(Dozwolone typy plików: jpg, gif, png, maksymalny waga pliku: 4MB.)
(wymagany, niepublikowany)
Wszystkie materiały zamieszczone na naszym portalu chronione są prawem autorskim. Możesz skopiować je na własny użytek.
Jeśli chcesz rozpowszechniać je dla zysku bez zgody redakcji i autora – szukaj adwokata!
Zamknij