Odwiedziłam The Royal Museum for Central Africa w Tervuren pod Brukselą po raz trzeci. Wyjątkowe muzeum zarówno dla zafascynowanych Afryką Środkową (Kongo, Burundi, Rwanda) ale i dla zainteresowanych historią Belgii.

Dzieje Afryki i jej współczesne oblicze są dla mnie szczególnie interesujące. Z nie mniejszym zainteresowaniem śledzę narrację Belgów na temat poprawności politycznej i „wybielania historii”.

Przeciwwaga dla panoramy Konga

Muzeum powołał do życia król Leopold II w 1898 roku. Było pokłosiem pokazu na Wystawie Światowej w 1897 w Brukseli. Prezentowało prywatną kolonię króla jako ciekawostkę i niecywilizowany kawałek nieznanego Europejczykom lądu. Król Leopold II doczekał się za życia ogromnej krytyki swojej absolutnie rabunkowej działalności. Prywatną kolonię Kongo przekazał w 1913 roku państwu belgijskiemu.

Rząd, aby ratować własny wizerunek i ukazać paternalistyczny stosunek do podbitych terenów zamówił panoramę malarską Konga. Odnowioną panoramę można podziwiać na wystawie czasowej. Przekaz jest absolutnie propagandowy i niezgodny z prawdą. Ukazuje w szczegółach cukierkowy wizerunek afrykańskiej rzeczywistości i kontaktu z wyzyskiwanymi poddanymi. Ciekawie zaprezentowano na wystawie przeciwwagę nieprawdziwego wizerunku Konga prezentując zdjęcia samych autorów panoramy. Artyści pojechali na kilkumiesięczną wizytę studyjną do Afryki. W bezpośrednim zestawieniu z detalami panoramy widz może poznać fakty.

Zmiany w przekazie

Stała ekspozycja warta jest poświecenia jej większej uwagi. Dzisiaj zniknęły z niej niechlubne artefakty ukazujące supremację białego człowieka. Nie wróciły na ekspozycję.

Mamy faktografię. Prócz interaktywnej ekspozycji muzycznej (Languages and Music) uwagę moją zwrócił dział Rituals and Ceremonies – okrojony z wielu eksponatów które niegdyś straszyły zgromadzonymi w dużej ilości  nieopisanymi fetyszami  gwoździowymi – minksi. Dzisiaj, w mniejszej liczbie, pokazano artefakty w stowarzyszeniu z nagraniami współczesnych Afrykańczyków opowiadających o swoim stosunku do rytuałów.

Świetnie nagrane. Niedeprecjonujące czarnoskórych opowiadaczy i wyraźnie osadzających ich jako współcześnie żyjące (w Belgii?) osoby. Adekwatny sposób wprowadzenia w żywe ceremonie, które w Afryce ewoluują wraz z potrzebami zmieniającego się otoczenia, ale zachowując swoją tożsamość i oryginalność źródła. Sekcja przeszłości kolonialnej także została uzupełniona.

Muzeum stara się być miejscem powrotu do opowieści o współczesnej Afryce. Zmienia swoją narrację opowiadania o kolonializmie. Niegdyś od ignorowania niechlubnego pochodzenia zbiorów, poprzez okres starcia się z krytyką żyjących obecnie w Belgii Afrykańczyków, do obecnego trzymania się faktów. Unikania „samobiczowania” państwowego. Ukazuje okoliczności epoki, w której powołano je do życia.

Nowe spojrzenie na źródło bogactwa

Na bazie krytyki kolonialnej proweniencji secesyjnych budynków w Brukseli zwraca uwagę zmiana opisów historii owych kamienic. Muzealnicy i właściciele nie uciekają od oficjalnego przyznania się do źródeł finansowania pięknych zabytków. Oddawane po renowacji do zwiedzania kryją w sobie przepiękne wnętrza. Rzadki przykład spójności architektury z koherentnie zaaranżowanym wnętrzem. Wykonane z najlepszych materiałów – drewna, kamienia, sztukaterii. Zwłaszcza drewna sprowadzanego z kolonii. Ukazujące majętność właścicieli, którzy w bardzo krótkim czasie wzbogacili się na wyzysku Konga i mogli sobie pozwolić na budowę tak drogich rezydencji miejskich.

Czasami opisy próbują tłumaczyć niezorientowanie właścicieli, jakim kosztem były ich zyski okupione. Czasem podają czystą informację. Ale jest ona publicznie dostępna.

* * *

Z uwagą czytuję informacje o źródłach pochodzenia wielu ekspozycji malarstwa czy zbiorów prywatnych w Niemczech, Hiszpanii czy Francji. Interesująca jest zmiana narracji lub jej brak. W przypadku belgijskim nie zauważam ekspiacji, czy przykrości związanej z pochodzeniem zamożności Brukseli, ale zauważam podanie faktograficzne.

Przeczytaj także...

Jerez. Wino, konie, flamenco i ciut architektury

Autor: Cezary Rudziński

Tutejsze wina, to nie tylko okazja skosztowania ich „u źródła”, ale także możliwość poznania tradycyjnych i współczesnych metod jego produkcji. I szansa obejrzenia, niekiedy niezwykłych architektonicznie, budowli w których ma to miejsce.

Złaków Kościelny. Trzy budowle z czerwonej cegły

Autorka: Zuzanna Grabska

Data na fasadzie budynku – 1905 r. – dotyczy prawdopodobnie roku zakończenia budowy. W budynku tym, zgodnie z jego przeznaczeniem mieszkali ubodzy parafianie w podeszłym wieku. Dziś Przytulisko jest w kompletnej ruinie.

Czeski Krumlow. Magia teatru pod gwiazdami

Autorka: Anna Gruszczyńska

Teatr na świeżym powietrzu, gdzie widownia obraca się wokół sceny, zapewnia niezapomniane wrażenia zarówno dorosłym, jak i dzieciom. Scena znajduje się w barokowych ogrodach zamkowych.

Poczytaj więcej o okolicy:

Liège. Gospodarcze i kulturalne centrum Walonii

Bastogne. Śladami bitwy o Ardeny

Tervuren . Muzeum Afryki, czyli dialog o kolonializmie

Brugia. Królowa Flandrii, królowa Belgii