Kołbacz
W imperium cystersów

Olbrzymi zespół klasztorny w Kołbaczu był pierwszą świątynią wybudowaną na Pomorzu z cegły, która przywędrowała tutaj wraz z Duńczykami. Zakon rozpoczął budowę klasztoru w 1210 r.
Podoba Ci się ten tekst? Powiedz o tym innym na FacebookuPolub ten wpis na FacebookuPolub wpis na Facebooku
Sprawdź nasz Instagram
fot: Halina Puławska
Kołbacz. W imperium cystersów
Mnisi cysterscy przybyli do Kołbacza z klasztoru w Esrum na duńskiej wyspie Zelandia. Stało się to w 1174 r.
To już 10 lat! Materiał został zamieszczony w naszym portalu ponad dekadę temu.
A świat się zmienia… Niektóre informacje praktyczne mogą okazać się nieaktualne!

Kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Kołbaczu ulokowany jest w prezbiterium i transepcie, najstarszych i jedynych, otwartych dla kultu części wielkiego kompleksu klasztornego, którym w wiekach XII ? XVI było kołbackie opactwo cystersów.

Mnisi cysterscy przybyli do Kołbacza z klasztoru w Esrum na duńskiej wyspie Zelandia. Stało się to w 1174 r. na mocy zobowiązania, jakie podjął kasztelan Warcisław II Świętoborzyc wobec króla Waldemara I Duńskiego, którego wojska oblegały Szczecin w 1173 r. Świętoborzyc otrzymał Szczecin w lenno w zamian za okup i zakładników, obietnicę sprowadzenia zakonników duńskich oraz wybudowania i wyposażenia klasztoru na terenie swoich dóbr. Potwierdził tę fundację książę pomorski Bogusław I.

Opactwo rozwijało się i kwitło prowadząc rozległą działalność gospodarczą (głównie rolnictwo i hodowlę) do 1534 r., kiedy to na Pomorzu Zachodnim wprowadzono reformację. Ostatni opat kołbacki zrzekł się dobrowolnie funkcji (notabene został luterańskim księdzem w Kołowie). Kasata zakonu nastąpiła w 1535 r. Na terenach zakonnych, w tym również w Kołbaczu, powstała domena książęca. Klasztorny zespół pocysterski przystosowano do potrzeb księcia, podzielono kościół. W obecnym kościele parafialnym znajdowała się książęca kaplica,  zaś część nawową, którą odcięto ścianą od kaplicy przystosowano na wozownię i spichlerz. Po wojnie trzydziestoletniej Kołbacz stał się własnością Szwedów, a gdy kilka lat później, w połowie XVII w. przejęła go Brandenburgia ? był zrujnowany.  Nieobliczalne szkody spowodował pożar w 1662 r. Ocalałe z tego pożaru romańskie kolumny o bogato zdobionych głowicach znajdują się w Muzeum Narodowym w Szczecinie.

W XVIII i XIX w. Kołbacz stał się  jedną z największych domen pruskich. W tym okresie rozebrano empory i sklepienia naw bocznych, południowe kaplice transeptu, krużganki oraz skrzydła wschodnie i południowe kompleksu. Jednocześnie odrestaurowano zniszczoną zakrystię, sklepienie żebrowe w prezbiterium i odnowiono sygnaturę (obecnie kościół jest jej pozbawiony). W 1946 r. kościół poświęcono dla kultu katolickiego, a w 1985 r. powstała obecna parafia.

Olbrzymi zespół klasztorny w Kołbaczu był pierwszą świątynią wybudowaną na Pomorzu z cegły, która przywędrowała tutaj wraz z Duńczykami. Zakon rozpoczął budowę klasztoru w 1210 r. (prawdopodobnie wcześniej istniało tylko drewniane oratorium).  Budowę zakończono i konsekrowano świątynię w 1347 r. Architektura budowli przez owe 130 lat  zmieniała się: od romańskiej części kościoła po gotycką nawę. W tym czasie powstały ? położone wokół prostokątnego wirydarza ? kościół w formie trójnawowej bazyliki od  strony północnej, dom konwersów od strony zachodniej, oraz inne, obecnie nieistniejące zabudowania klasztorne. Zachowany dom opata, wybudowany został dopiero w połowie XIV w. poza  granicą  wirydarza, w jego południowo-wschodnim narożniku. Z klasztorem łączył go kryty krużganek.

Wchodzimy do kościoła…

… od strony północnej, wprost do transeptu przez drzwi w romańskim portalu. Ponad nimi w ścianie szczytowej znajduje się duże, trójdzielne gotyckie okno z ceglanym laskowaniem (wcześniej była tu triada romańskich wąskich okien, podobnie jak w szczytowej ścianie południowej transeptu ? obecnie ślepej). Transept jest pięcioprzęsłowy. Środkowe przęsło położone jest na planie kwadratu i ma sklepienie gwiaździste. Przęsło łączy się łukiem od strony wschodniej z chórem, a od strony zachodniej przejście łukowe z nawą jest zamurowane. Na tej ścianie umieszczono organy kościelne.

W kaplicy transeptu eksponowany jest model klasztoru (zdjęcie 1 w galerii). Prezbiterium, w pierwotnej wersji było jednoprzęsłowym chórem zakończonym okrągłą absydą. W trakcie wieloletniej budowy  absyda została zmieniona na wieloboczną w stylu gotyckim. W prezbiterium znajduje się ambona z XVI w. (niedawno odrestaurowana ? zdjęcie 2), pod która ustawiona jest rzeźba Mojżesza z tablicami, a po przeciwnej stronie w ścianie nisza na tron opata, dwie płyty nagrobne i wmurowane tu godne uwagi oryginalne nadproże z gryfami. Ołtarz główny jest kopią XV-wiecznego tryptyku (oryginał znajduje się w kaplicy św. Sakramentu w bazylice św. Jakuba w Szczecinie), przedstawiającego koronację Marii. Ponad ołtarzem krucyfiks mistyczny ( kopia XIV rzeźby) ? postać Chrystusa jest wyjątkowo ekspresyjna: wyniszczone ciało z żebrami na wierzchu, podkurczone nogi.

Czytaj dalej - strony: 1 2

Poczytaj więcej o okolicy:

 
Dodaj komentarz
(Dozwolone typy plików: jpg, gif, png, maksymalny waga pliku: 4MB.)
(wymagany, niepublikowany)
Wszystkie materiały zamieszczone na naszym portalu chronione są prawem autorskim. Możesz skopiować je na własny użytek.
Jeśli chcesz rozpowszechniać je dla zysku bez zgody redakcji i autora – szukaj adwokata!
Zamknij