Budapeszt
Pomnik rozebrany i… zrekonstruowany
W Budapeszcie, na placu Wolności (Szabadság tér), stoi obelisk ozdobiony płaskorzeźbami, którego autorem był Károly Antal. To pomnik żołnierzy radzieckich poległych podczas zdobywania Budapesztu. Został odsłonięty już 1 maja 1945 roku.
Pod względem architektonicznym pomnik stanowi kamienną konstrukcję o szerokości ok. 20 m i wysokości 15 m, wzbogaconą dwiema półkolistymi płaskorzeźbami z brązu, z których każda mierzy 3 x 1,5 m.
Płaskorzeźba od frontu przedstawia ośmiu radzieckich żołnierzy ze sztandarem i czołgiem, w tle widoczne są pałace Klotyldy oraz most Elżbiety. Z drugiej strony czterech radzieckich żołnierzy: jeden z nich jest ranny, a drugi pełni funkcję sanitariusza. W tle zaś widać budynek parlamentu.
Na szczycie obelisku znajduje się pięcioramienna gwiazda, a całość uzupełnia dziesięć tablic z nazwiskami poległych. Napisy z przodu i z tyłu głoszą: „1945” oraz „Chwała wyzwalającym radzieckim bohaterom” – treść ta powtórzona jest również w języku rosyjskim. Pomnik powstał z inicjatywy władz radzieckich. Jego budowę zarządził burmistrz z okazji rozejmu radziecko-węgierskiego podpisanego 20 stycznia 1945 roku.
W roku 1991 Zgromadzenie Miejskie Budapesztu podjęło decyzję które pomniki i rzeźby o charakterze politycznym należy usunąć lub przenieść. Większość z nich trafiła do parku pomników w Budapeszcie (Memento Park – Szoborpark).
Obelisk upamiętniający radzieckich bohaterów pozostał na placu, przed oknami ambasady USA. Często bywa obiektem aktów wandalizmu, dokonywanych przez osoby wyrażające w ten sposób swoje niezadowolenie. Jednak pomnik był nie do usunięcia, bo pod nim byli pochowani polegli żołnierze radzieccy. A w myśl przepisów międzynarodowych Konwencji Genewskiej z roku 1949 o ochronie ofiar wojny cmentarzy wojennych (tych gdzie pochowani są polegli żołnierze) nie można likwidować ani przenosić w inne miejsce.
Tu w Budapeszcie był wyjątkowy przypadek. W latach 2000-02 obiekt został tymczasowo rozebrany, bo pod placem wybudowano parking podziemny. Następnie obelisk zrekonstruowano. Podczas demontażu ekshumowane szczątki poległych żołnierzy zostały przeniesione na cmentarz Rákoskeresztúr (dzielnica Budapesztu). Tam już pozostały a pomnik stał się wyłącznie miejscem pamięci.
Miejsce to przestało być klasyfikowane jako teren pochówku. Był to kolejny argument dla grup domagającym się przeniesienia lub rozbiórki monumentu. Mimo to 17 grudnia 2002 roku zrekonstruowany pomnik radziecki został ponownie uroczyście odsłonięty. Od tego czasu obelisk był kilkakrotnie uszkadzany.
* * *
Położenie pomnika przed ambasadą USA sprawia, że jest chętnie pokazywany turystom przez przewodników.
Dodaj komentarz