Benin
Agoji? Najprawdziwsze amazonki
41 to magiczna liczba w voodoo. A voodoo to w Beninie do dzisiaj religia narodowa. Współczesny Benin bowiem, dawniej Dahomej, to w prostej linii spadkobierca tradycji Królestwa Dahomeju. Co za tym idzie także tradycji Agoji.
Pod opieką królowej matki
Strażniczką tradycji Agoji w Dahomeju była tradycyjnie każda królowa matka. Podobnie jest dzisiaj. Wojowniczki Agoji towarzyszą jej w trakcie oficjalnych ceremonii.
Królowa matka – inaczej „Matka Leoparda” – nosi miano Kopjito. Obecnie funkcję tę pełni Zognidi Sokewoun Etendu. Królowa matka nie musi być matką króla – to dojrzała kobieta z królewskiego rodu, oczywiście z ludu Fon, jak wszyscy etniczni i historyczni Dahomejczycy. Wybierana jest przez wyrocznię z listy kandydatek przygotowanej przez radę królewską.
Kopjito to najważniejsza rola kobieca w królestwie Dahomeju, zarówno w czasach historycznych, jak i obecnie. Tradycyjnie pełni nadal rolę strażniczki tradycji Agoji, ale też doradczyni króla, jest wiodącym głosem w zarządzaniu krajem.
Z wizytą u Kopjito
Królowa Matka Zognidi Sogewoun Etendu wybrana została siedem lat temu – w sposób zgodny z historyczną tradycją. Według szeptanej informacji była „w cywilu” pielęgniarką. Istotnie, natychmiast zareagowała na wiadomość że jeden z uczestników audiencji, w jakiej uczestniczyłam, został boleśnie ugryziony przez jakiegoś owada. Poprosiła o przepastną torebkę i wyciągnęła stosowny preparat antyalergiczny.
Audiencja u królowej matki to pełna dworskich zasad oficjalna wizyta. Szefem ceremonii jest rzecznik królowej instruujący wizytujących o stosownym zachowaniu. Dwór królewski dba o przygotowanie odpowiednich strojów – do królowej wszyscy przywdziewają kitenge, czyli trzymetrowy kawałek materiału, w który pomaga się owinąć szef ceremonii. Znalazłszy się na czele orszaku audiencjonalnego zostałam ubrana w plastikowe ozdoby na głowie i szyi imitujące precjoza ze złota, jakie noszą prawdziwi dworzanie. Mężczyźni idą osobno i siadają oddzielnie, choć w tej samej sali co kobiety.
Wizytujący obmywają ręce w wodzie z ziołami, okadzani są dymem, by przywołać dobre intencje i energię towarzyszącą wizycie. Niosą dary. Witają ich bębniarze i orator zawiadamiający o przybyciu „wyjątkowych gości”. Ceremonia odbywa się na matach. W towarzystwie królowej można być na kolanach lub siedzieć na macie poniżej siedziska królowej. Stoją jedynie Agoji. Bo w przeciwieństwie do dwórek w orszaku, służących czy tancerek, królewskie amazonki pełnią rolę ochroniarek królowej matki. Wyglądają sympatycznie. Respekt budzi ich postura, potężniejsza niż większości kobiet Fon. Maczety u ich boku są… drewniane.
Królowa ewidentnie rozumiała język francuski, chyba orientowała się w angielskim – ale niestety, w trakcie oficjalnej audiencji, choć wolno było zadać kilka pytań, to… odpowiadał w obecności królowej jej rzecznik. Uprzedził zresztą, że królowa nie będzie bezpośrednio rozmawiała. W trakcie oficjalnych przyjęć zwraca się jedynie w języku fon. W takim też zwracała się do swojego dworu zarządzając służbą, a nawet komentując cichym tonem ze swoimi ochroniarkami występy dworskich tancerek.
Agoji to siła i niezłomność
Ogromna rola Agoji to fakt historyczny, do którego z dumą nawiązują współcześni rządzący Beninem. Trzydziestometrowy pomnik Agoji, zaprojektowany i wzniesiony przez Chińczyków w 2022 roku stał się współczesnym symbolem kraju. Usytuowany na placu przed budynkiem zgromadzenia narodowego i znany jako pomnik amazonek utożsamia siłę kraju, oraz niezłomność i niezależność kobiet. Jego wizerunek można zobaczyć także na sukienkach kobiet Fon zamieszkujących Benin. Tożsamość walecznych Agoji wraca do świadomości kraju, podobnie jak wartości voodoo i tradycyjne królestwa.
Dodaj komentarz