Zlin
Dziś marzenie, jutro rzeczywistość
O roli Tomasza Baťy, szewca i twórcy obuwniczego imperium, w historii miasta Zlin na Wschodnich Morawach, pisałem niedawno. Przypomnę wiec tylko należący do firmy Baťa światowy rekord wszystkich czasów: 14 miliardów wyprodukowanych i sprzedanych par butów. Znalazł się on w księdze Guinnessa.
Dziś jednak skupię się na niezwykłym Budynku Nr. 14/15, w którym można zobaczyć, jak realizowana była zasada tego wizjonera: dziś marzenie, jutro rzeczywistość. Taki jest tytuł, po czesku – Princip Bat’a – jstałej wystawy, jednej z kilku największych atrakcji tego miasta.
Nie Zlin a Gottwaldov
Komuniści, po zdobyciu w 1948 roku władzy w Czechosłowacji w rezultacie zamachu stanu nazywanego Zwycięskim Lutym (Vitĕzný Unor), przemianowali jego nazwę na Gottwaldov (1949-1989) aby „uczcić” Klementa Gottwalda (1896-1953), działacza komunistycznego, premiera i prezydenta Czechosłowacji. Starali się też zohydzić postać Tomasza Bat’y i jego następcy – przyrodniego brata Jana Bat’y, nazywając ich krwiopijcami i wyzyskiwaczami klasy robotniczej.
Mimo że po twórcach obuwniczego imperium pozostała duża wówczas część miasta wybudowana w stylu funkcjonalizmu. Obok budynków fabrycznych i administracyjnych także z jedno-dwurodzinnymi domkami z ogródkami dla robotników powstało zaplecze socjalne i kulturalne, którego później „nawet” komuniści nie byli w stanie zapewnić pracownikom. W latach 1946-1949 stanęły w Zlinie, wśród innych kilkupiętrowych funkcjonalistycznych budynków „batowskiej” części miasta dwa nowe, dostosowane estetycznie do otoczenia, zaprojektowane przez architekta J. Voženilka, które otrzymały numery 14 i 15.
Budynek Nr 14/15
Ich losy w pierwszych dziesięcioleciach istnienia można pominąć. W niepodległej Republice Czeskiej przez wiele lat brakowało środków na ich remont i dostosowanie do nowych potrzeb. Udało się to dopiero w roku 2023, gdy budynki te połączono w jeden, słynny obecnie Numer 14/15 tworząc w nim Instytut Baty. Znalazły tu siedzibę trzy instytucje kulturalne. Muzeum Południowo-Wschodnich Moraw. Galeria Sztuki ze zbiorami sztuki współczesnej, której powstanie zapoczątkował Tomaš Bat’a (1876-1932) i jego następca Jan Antonin Bat’a (1898-1965) kupując dzieła sztuki na wystawach. Znalazła tu również miejsce Biblioteka im. Františka Bartoša (1837-1906), wybitnego zlinskiego krajana, pedagoga, językoznawcy i etnografa o wielkim dorobku.
Dodaj komentarz