Wędrując po Łemkowszczyźnie odwiedzałam cmentarze. Wiejskie, malutkie, zadbane i mające „coś” czego nie potrafię określić.

Nie widziałam tam wielkich, bogatych grobowców ale skromne obeliski. Bardzo stare i pięknie wykonane krzyże nagrobne, ładne kapliczki przy cmentarzach i drogach przykuwały wzrok. Do oglądania cmentarzy łemkowskich i zwracania uwagi na kapliczki i krzyże przydrożne zainspirowała mnie książka pana Andrzeja Piecucha wydana przez Gminny Ośrodek Kultury w Uściu Gorlickim.

Cmentarz na krańcu wsi

Teren cmentarza w Wysowej otoczony jest kamiennym murem z drewnianym, daszkiem. W latach 1994-96 cmentarz został wyremontowany za pieniądze mieszkańców i Urzędu Gminy Uście Gorlickie. W tym czasie zbudowano kaplicę cmentarną p.w. Zmartwychwstania. Miejsce znalazł tu dzwon „loretański” pochodzący z dawnej kaplicy w Hucie Wysowskiej. Ma podobno moc rozganiania gromadzących się chmur burzowych…

Urok łemkowskich krzyży

Na cmentarzu znajduje się wiele zabytkowych nagrobków i krzyży: drewnianych, żeliwnych lub wykonanych z kamienia. Na niektórych z nich są umieszczone płaskorzeźby Matki Bożej, św. Piotra , inne są ozdobione ażurowymi półkolistymi daszkami i motywami kwiatowymi. Jest tu ciekawy krzyż żeliwny z odlewami postaci Marii i św. Jana Ewangelisty u jego stóp, pochodzący z 1914 roku nagrobek z porcelanową postacią M. B. Różańcowej z Lourdes, jest też i bardziej współczesny nagrobek z 1961 roku z płaskorzeźbą M. B. Częstochowskiej. Pod krzyżami często znajdują się figurki aniołków. Cokoły są  trzyczęściowe tworzące rodzaj schodków, albo z namiotowym nadwieszonym daszkiem. Nisze wykute w cokołach kryją płaskorzeźby. Są one czasem wykonane w litym kamieniu, ale częściej to reliefy lub figurki. Dominują epitafia pisane cyrylicą.  Na cokołach grobów łemkowskich są podawane nazwiska fundatorów. Nigdzie poza Łemkowszczyzną takich nie zobaczymy.

Warto wiedzieć

* Stare kamienne krzyże Łemkowszczyzny  wykonywane były przez wiejskich rzemieślników, tradycyjnie w tej okolicy robili je kamieniarze z Bartnego.
* W dawnych czasach na zachodniej Łemkowszczyźnie krewni znaczyli groby drewnianymi, starannie wykonanymi krzyżami. Niestety nie przetrwały one wieków. Groby były ziemne i bardzo skromne. Na okazałe nagrobki pozwalali sobie tylko zamożni: urzędnicy, duchowni, właściciele ziemscy i bogaci chłopi.
* Kościół Wschodni wspomina zmarłych w przedostatnią sobotę przed Wielkim Postem i jeszcze kilka razy w roku liturgicznym.