Rybotycze
Kirkut z widokiem na Kalwarię

Macewy stoją w równych rzędach, jest ich wiele. A miedzy drzewami, na nieodległym wzgórzu widać stąd ładnie zabudowania Kalwarii Pacławskiej, katolickiego sanktuarium najsłynniejszego na Pogórzu Przemyskim.
fot: Małgorzata Raczkowska
Rybotycze. Kirkut z widokiem na Kalwarię
Kkirkut w Rybotyczach powstał przed 1881 rokiem. Na powierzchni 2 ha zachowało się kilkadziesiąt macew z przełomu XIX i XX wieku.
  • Rybotycze. Kirkut z widokiem na Kalwarię
  • Rybotycze. Kirkut z widokiem na Kalwarię
  • Rybotycze. Kirkut z widokiem na Kalwarię
  • Rybotycze. Kirkut z widokiem na Kalwarię
  • Rybotycze. Kirkut z widokiem na Kalwarię
  • Rybotycze. Kirkut z widokiem na Kalwarię
  • Rybotycze. Kirkut z widokiem na Kalwarię
  • Rybotycze. Kirkut z widokiem na Kalwarię
  • Rybotycze. Kirkut z widokiem na Kalwarię
  • Rybotycze. Kirkut z widokiem na Kalwarię

Cmentarz żydowski we wsi Rybotycze nad rzeką Wiar znajdziemy na wzgórzu, na wschodnim skraju wsi. Drogę do niego pokazuje drogowskaz tuż przy tablicy oznaczającej początek miejscowości (gdy jedzie się od wchodu, od zachodu – koniec).

Drogowskaz pokazuje – cmentarz 500 m. Nieprawda, nie więcej niż 300. Ale dość mocno pod górę. Do II wojny światowej kirkut był ogrodzony kamiennym murem, przy nim stał dom przedpogrzebowy (beit tahara). Do nekropolii prowadziły wtedy dwie drogi – z Rybotycz i z Makowej.

Zniszczenie i odbudowa

Cmentarz zdewastowali Niemcy w czasie okupacji, ale zniszczenie postępowało i za PRL. Rozebrano ogrodzenie oraz budynek domu przedpogrzebowego, cmentarz był wykorzystywany jako pastwisko. Teren oddano we władanie nadleśnictwu Bircza.

Kkirkut w Rybotyczach powstał przed 1881 rokiem. Na powierzchni 2 ha zachowało się kilkadziesiąt macew z przełomu XIX i XX wieku. W ostatnich latach cmentarz uporządkowano i odrestaurowano dzięki zaangażowaniu organizacyjnym i finansowym Mojżesza Rubinfelda, jednego z nielicznych rybotyckich Żydów ocalałych z Zagłady. Ustawiono przewrócone macewy, zebrano śmieci, wykoszono zarośla a Nadleśnictwo Bircza wykonało nowe ogrodzenie. Przy wejściu stanął pomnik upamiętniający zamordowanych Żydów. W 2013 r. Stowarzyszenie Magurycz przeprowadziło konserwację ok. 50 macew. Upadłe ustawiono, rozbite posklejano, oczyszczono i zaimpregnowano.

Galicyjski sztetl

Rybotycze to niegdyś galicyjski sztetl (miasteczko), w którym na początku XIX w rabinem był znany cadyk Elimelech Szapiro założyciel dynastii dynowskiej. Potem rezydowali tu jego potomkowie. Pierwsi  żydzi przybyli do Rybotycz prawdopodobnie w XVII w. z  pobliskiej Birczy. Pierwsza o nich wzmianka pochodzi z 1630 r. W II połowie XIX wieku społeczność  żydowska w Rybotyczach sięgała prawie 500 osób, co stanowiło blisko jedną trzecią mieszkańców miasta. U progu Niepodległej było ich mniej, nieco ponad 300 osób.

Mieszkali przeważnie wokół rynku, gdzie mieli  sklepy i warsztaty rzemieślnicze, a głównym ich zajęciem było szewstwo i sprzedaż obuwia. Handlowali też końmi i bydłem. Gmina żydowska miała wtedy synagogę (za południową pierzeją rynku), cmentarz, cheder (szkołę) i mykwę (łaźnię). Społeczność była chasydzka.

W czas zagłady

Po 17 września 1939 r., gdy Rybotycze znalazły się pod panowaniem sowieckim część Żydów rybotyckich wywieziono w głąb ZSRR. W czerwcu 1941 r. miasto zajęli  Niemcy. Rok później  pozostałych w miasteczku wyznawców religii mojżeszowej wysiedlili  do getta w Przemyślu, skąd trafili potem do obozu zagłady w Bełżcu. Niezdolnych do pracy, kobiety, dzieci – rozstrzelali na miejscu.  Synagogę i cheder zburzyli, pożydowskie domy spalili.  Dziś w Rybotyczach Żydów nie ma.

Dziś

Kirkut jednak prezentuje się bardzo przyzwoicie. Teren zadbany, wykoszony, płot stoi, śmieci nie ma. Wykoszone nawet dojście do cmentarza. Macewy stoją w równych rzędach, jest ich wiele. A miedzy drzewami, na nieodległym wzgórzu widać stąd ładnie zabudowania Kalwarii Pacławskiej, katolickiego sanktuarium najsłynniejszego na Pogórzu Przemyskim, znanego z misteriów Drogi Krzyżowej.

Poczytaj więcej o okolicy:

Dodano: 23 lipca 2022; Aktualizacja 4 sierpnia 2022;
 

Komentarze: 4

    J.Schwarz, 1 sierpnia 2022 @ 11:14

    I would like to be in touch with the writer of this article. (Cemetery of Rybotycze)

    redakcja, 4 sierpnia 2022 @ 10:53

    Just write to the editorial office. We’ll pass the message on.

    ~nick, 5 sierpnia 2022 @ 13:59

    Cmentarzem żydowskim opiekuje się od wielu lat p.Eugeniusz Bakalus przy pomocy finansowej Jackie Schwarz z Belgii.Nadleśnictwo Bircza nie ma w tym żadnego udziału ! Nowe ogrodzenie zawdzięczamy pani Schwarz oraz panu Bakalusowi z Rybotycz. . Prace porządkowe na cmentarzu wykonuje obecnie młodszy mieszkaniec miasteczka ,gdyż p. Bakalus ma 92 lata.

    ~nick, 5 sierpnia 2022 @ 14:20

    Przed pojawieniem się w Rybotyczach pani Schwarz w restaurację kirkutu byl zaangażowany oczywiście Mojżesz Rubinfeld ( jedyny rybotycki Żyd ocalały z Zagłady ), którego miałam możność poznać osobiście.

Dodaj komentarz
(Dozwolone typy plików: jpg, gif, png, maksymalny waga pliku: 4MB.)
(wymagany, niepublikowany)
Wszystkie materiały zamieszczone na naszym portalu chronione są prawem autorskim. Możesz skopiować je na własny użytek.
Jeśli chcesz rozpowszechniać je dla zysku bez zgody redakcji i autora – szukaj adwokata!
Zamknij