Ten, pierwotnie gotycki, który dotrwał do naszych czasów z przebudowami i przeróbkami renesansowymi, barokowymi, neogotyckimi, a w przypadku Orloja także socrealistycznymi, zbudowano w pierwszej połowie XV wieku.
Jasnogórski obraz od początku słynął cudami które rozsławiły sanktuarium. Dziś wizerunek Czarnej Madonny na obrazkach można spotkać na całym świecie. W tym miejscu trzeba zaznaczyć że nie zanotowano nigdy żadnych objawień...
Na szczególną uwagę zasługuje obraz Świętej Rodziny w kolegiacie, do którego przybywają pielgrzymki. Wierni otaczali obraz coraz większym kultem, aż w roku 1770 prymas Polski uznał go za cudowny...
Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej Królowej Polski w Licheniu Starym jest ośrodkiem kultu maryjnego. Bazylika jest szóstym co do wielkości kościołem na świecie. Jej wieża ma 141 m wysokości. W ołtarzu znajduje się obraz Matki Boskiej Licheńskiej.
Metryka katedry oliwskiej sięga 1186 roku, gdy książę pomorski Sambor I sprowadził tu cystersów z Kołbacza. To ważne, bo klasztory cysterskie były w średniowieczu ośrodkami kultury i nauki, ale przede wszystkim inspirowały postęp w rolnictwie i rzemiośle.
Kościół pw. Świętej Trójcy w Koźminie stoi na cmentarzu parafialnym. Gdy go budowano leżał poza granicami miasta. Jest to budowla drewniana, wzniesiona w roku 1570 w stylu późnogotyckim, którą później wielokrotnie restaurowano.
Odwiedzając Licheń dobrze zatrzymać się na parkingu C. Tu przed bramą na teren sanktuarium znajduje się cudowne źródełko. Stad też najbliżej do kościoła pw. św. Doroty. W nim znajdował się wczesniej cudowny obraz Matki Boskiej Licheńskiej.
Szybko rozeszło się po okolicy, że figura ze Świętej Lipki pomaga cierpiącym i uzdrawia chorych. W roku 1320 wybudowano pierwszą kaplicę. Opiekowali się nią Krzyżacy z Kętrzyna. Do świętego drzewa pielgrzymowali wierni z Prus, Warmii, Mazowsza.
Aż do wieku XVII był on jednym z dwu, obok parafialnej świątyni grodu – ceglanej gotyckiej fary św. Jakuba – kościołem w mieście. Klasztor, wzniesiono później niż kościół. Bezsporny dowód jego istnienia pochodzi z roku 1458.
Kościół p.w. św. Franciszka Ksawerego jest zabytkiem naprawdę wysokiej klasy, nie mówię już o jego wartości historycznej. Z kościołem tym związane są także moje osobiste wspomnienia...
